«Είμαι εδώ για σένα»:Οι λέξεις που η Νάνα Τσαπέλα θα ήθελε να είχε ακούσει

Υπάρχουν φράσεις που λέγονται με τις καλύτερες προθέσεις. «Έλα μωρέ, δεν είναι τίποτα». «Εσύ είσαι δυνατή». «Μια περιπετειούλα ήταν και πέρασε».

Τις λέμε συχνά όταν δεν ξέρουμε τι άλλο να πούμε. Όταν ο άνθρωπος απέναντί μας περνά κάτι δύσκολο κι εμείς, στην προσπάθειά μας να τον καθησυχάσουμε, βιαζόμαστε να του υπενθυμίσουμε ότι όλα θα πάνε καλά. Ίσως γιατί είναι δύσκολο να παραδεχτούμε πως ορισμένες φορές δεν έχουμε κάποια απάντηση.

Η Νάνα Τσαπέλα θυμάται αυτές τις φράσεις. Και όταν τη ρωτήσαμε τι θα ήθελε να είχε ακούσει η ίδια την περίοδο που διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού, η απάντησή της ήταν διαφορετική. Πολύ πιο απλή.

«Είμαι εδώ για σένα».

Τέσσερις λέξεις. Χωρίς υποσχέσεις, χωρίς εύκολες διαβεβαιώσεις, χωρίς την απαίτηση να αισθανθεί καλύτερα πριν να είναι έτοιμη.

Αυτές οι λέξεις βρέθηκαν, με έναν τρόπο, στο επίκεντρο ολόκληρης της συζήτησής μας.

Η Νάνα Τσαπέλα είναι μητέρα δύο παιδιών, εργάστηκε για περισσότερα από τριάντα χρόνια στον ευρύτερο χώρο της ναυτιλίας και σήμερα είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Πανελλήνιου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής». Είναι επίσης μια γυναίκα που το 2008 βρέθηκε αντιμέτωπη με μια διάγνωση την οποία, όπως μας εξήγησε, δυσκολευόταν ακόμη και να πιστέψει.

Η πρώτη Απριλίου που δεν ήταν αστείο

Ήταν 1η Απριλίου του 2008.

Η ημερομηνία έχει μείνει στη μνήμη της. Εκείνη την ημέρα έμαθε ότι είχε καρκίνο του μαστού.

Μας περιέγραψε πως τότε ένιωθε νέα, υγιής, γεμάτη ζωή. Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι αυτό συνέβαινε στην ίδια. Ο καρκίνος, μέχρι εκείνη τη στιγμή, ήταν στο μυαλό της συνδεδεμένος με τον θάνατο.

Και αυτή η σύνδεση δεν ήταν αφηρημένη.

Λίγα χρόνια νωρίτερα είχε χάσει τη μητέρα της από καρκίνο του παχέος εντέρου, έπειτα από μια σύντομη και ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο ασθένειας. Η απώλεια εκείνη είχε διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη νόσο. Όταν ήρθε η δική της διάγνωση, φοβήθηκε ότι θα ακολουθούσε την ίδια πορεία.

Μας είπε ότι στην αρχή δεν ήθελε να κάνει τίποτα.

Ήταν ο γιατρός και τα παιδιά της που την έπεισαν να προσπαθήσει, να εμπιστευτεί την ιατρική φροντίδα και να προχωρήσει στις θεραπείες της.

Ακολούθησαν το χειρουργείο, οι χημειοθεραπείες, η απώλεια των μαλλιών της, οι αλλαγές στην εμφάνισή της εξαιτίας των φαρμάκων, ο πόνος και η εξάντληση.

Δεν προσπάθησε να ωραιοποιήσει εκείνη την περίοδο όταν μας μίλησε γι' αυτή. Τη χαρακτήρισε πολύ δύσκολη.

Υπήρχαν στιγμές που λύγιζε και άλλες που έβρισκε τον τρόπο να συνεχίσει.

Δίπλα της βρίσκονταν τα παιδιά της, ο αδελφός της και φίλοι που, με την αγάπη και το χιούμορ τους, έκαναν την καθημερινότητα κάπως πιο υποφερτή. Μας είπε πως θα τους είναι ευγνώμων σε όλη της τη ζωή.

Ακούγοντάς την, ήταν δύσκολο να μη σκεφτούμε πόση σημασία μπορούν να έχουν οι άνθρωποι γύρω μας. Όχι απαραίτητα επειδή ξέρουν τι πρέπει να πουν. Αλλά επειδή παραμένουν παρόντες ακόμη και όταν δεν υπάρχει κάτι που μπορεί να διορθωθεί με λόγια.

Δεν χρειάζεται κάθε γυναίκα να είναι «ηρωίδα»

Στη δημόσια συζήτηση γύρω από τον καρκίνο, η γλώσσα μας γεμίζει συχνά από λέξεις όπως «μάχη», «νίκη» και «μαχήτρια».

Η πρόθεση είναι σχεδόν πάντα καλή. Θέλουμε να αναγνωρίσουμε το κουράγιο ενός ανθρώπου, να του εκφράσουμε θαυμασμό, να τον ενθαρρύνουμε.

Όμως τι συμβαίνει όταν αυτή η γλώσσα γίνεται μια ακόμη προσδοκία που καλείται να εκπληρώσει μια γυναίκα που νοσεί;

Όταν ρωτήσαμε την κυρία Τσαπέλα γι' αυτό, η απάντησή της ήταν σαφής. Στο «Άλμα Ζωής» αποφεύγουν συνειδητά την πολεμική ορολογία, γιατί θεωρούν ότι μπορεί να μεταφέρει το βάρος και την ευθύνη για την εξέλιξη της ασθένειας στην ίδια τη γυναίκα.

Η πορεία μιας νόσου, μας υπενθύμισε, είναι ζήτημα ιατρικής επιστήμης, φαρμάκων και θεραπειών.

Κι αυτή είναι μια διάκριση που αξίζει να συζητάμε περισσότερο.

Γιατί μια γυναίκα δεν χρειάζεται να αποδεικνύει καθημερινά ότι είναι δυνατή για να αξίζει τη στήριξή μας. Δεν χρειάζεται να είναι αισιόδοξη κάθε στιγμή, ούτε να βρίσκει κάποιο θετικό νόημα σε όσα της συμβαίνουν.

Μπορεί να φοβάται. Να θυμώνει. Να κουράζεται. Να μη θέλει να μιλήσει.

Η Νάνα μάς εξήγησε πως αυτό που χρειάζεται από το περιβάλλον της είναι να της δοθούν ο χώρος και ο χρόνος να εκφράσει όσα αισθάνεται, είτε αυτά είναι θετικά είτε αρνητικά.

Ίσως, τελικά, η ουσιαστικότερη μορφή συμπαράστασης να μην είναι να πείσουμε κάποιον ότι όλα είναι καλά, αλλά να του επιτρέψουμε να μας πει πως δεν είναι.

Όταν οι θεραπείες τελειώνουν, δεν τελειώνουν απαραίτητα όλα

Υπάρχει και μια πλευρά της εμπειρίας του καρκίνου που, όπως μας εξήγησε, συχνά δεν γίνεται κατανοητή από τους ανθρώπους γύρω από τη γυναίκα.

Είναι η περίοδος μετά το τέλος των θεραπειών.

Για κάποιον που παρακολουθεί απ' έξω, η ολοκλήρωση της θεραπείας μπορεί να σηματοδοτεί την επιστροφή στην κανονικότητα. Για τη γυναίκα που την έχει βιώσει, όμως, η πραγματικότητα μπορεί να είναι διαφορετική.

Η κόπωση και οι παρενέργειες ενδέχεται να επιμένουν, ενώ το συναισθηματικό βάρος μπορεί να γίνει περισσότερο αισθητό ακριβώς όταν οι θεραπείες έχουν ολοκληρωθεί.

Δεν υπάρχει ένα καθορισμένο χρονικό σημείο στο οποίο κάποιος οφείλει να αισθάνεται ξανά όπως πριν.

Η ίδια, πάντως, προσπάθησε να διατηρήσει την καθημερινότητά της κατά τη διάρκεια της θεραπείας, κάτι που, όπως αναγνωρίζει, έγινε εφικτό χάρη στο υποστηρικτικό οικογενειακό και επαγγελματικό της περιβάλλον.

Και όταν τη ρωτήσαμε αν υπάρχει κάποια μικρή στιγμή που εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για εκείνη, δεν ανέφερε κάποιο μεγάλο γεγονός.

Μίλησε για τις επισκέψεις στον γιατρό της.

Για εκείνες τις φορές που φεύγει από το ιατρείο έχοντας πάρει καλά αποτελέσματα.

Ακόμη και σήμερα, μας είπε, αυτή παραμένει μια στιγμή που δεν θα άλλαζε με τίποτα άλλο.

Μια απάντηση που μας θυμίζει ότι πράγματα τα οποία θεωρούμε δεδομένα μπορούν, για κάποιον άλλον, να έχουν τεράστια σημασία.

Από την ανάγκη να ακουστεί, στην επιθυμία να ακούσει

Η προσωπική εμπειρία της Νανάς ήταν και ο λόγος που την οδήγησε στο «Άλμα Ζωής».

Αρχικά, δεν αναζητούσε έναν ενεργό ρόλο σε έναν οργανισμό. Αναζητούσε βοήθεια.

Ήθελε να μοιραστεί τους φόβους, τις ανασφάλειες και τους προβληματισμούς της με ανθρώπους που είχαν την κατάλληλη επιστημονική γνώση για να τη στηρίξουν.

Συμμετείχε σε ατομικές συνεδρίες, ομάδες, εκπαιδευτικά σεμινάρια και δράσεις του συλλόγου. Σταδιακά, μέσα από αυτή τη διαδικασία, αισθάνθηκε ότι μπορούσε να συνεχίσει τη ζωή της με έναν διαφορετικό τρόπο.

Και κάποια στιγμή θέλησε να προσφέρει στις άλλες γυναίκες όσα είχε λάβει η ίδια.

Σήμερα, ως εθελόντρια και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, η παρουσία της στο «Άλμα Ζωής» έχει και αυτή τη βαθιά προσωπική διάσταση.

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1988 από γυναίκες που είχαν νοσήσει από καρκίνο του μαστού και είχαν συναντηθεί στο Νοσοκομείο Μεταξά, με την καθοδήγηση της κοινωνικής υπηρεσίας. Ξεκίνησε από την ανάγκη για αλληλοβοήθεια, ψυχολογική υποστήριξη και κατάργηση των ταμπού γύρω από την ασθένεια.

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, αυτές οι ανάγκες εξακολουθούν να βρίσκονται στην καρδιά του έργου του.

Η Νάνα μάς μίλησε για τη σημασία της κοινότητας. Για έναν χώρο όπου μια γυναίκα μπορεί να μιλήσει χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα από την αρχή. Όπου οι φόβοι και οι ανασφάλειές της δεν αντιμετωπίζονται ως υπερβολές.

Μας εξήγησε πως οι γυναίκες που έχουν βιώσει μια παρόμοια εμπειρία μπορούν συχνά να κατανοήσουν η μία την άλλη με έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Δεν σημαίνει ότι όλες αισθάνονται το ίδιο. Σημαίνει, όμως, ότι μπορούν να αναγνωρίσουν συναισθήματα και δυσκολίες που στους άλλους ίσως είναι δύσκολο να περιγράψουν.

Και αυτή η αναγνώριση μπορεί να κάνει τη μοναξιά λίγο μικρότερη.

Η σημασία του να μη μένει καμία γυναίκα μόνη

Πολλοί γνωρίζουν το «Άλμα Ζωής» μέσα από το Greece Race for the Cure, τη μεγάλη διοργάνωση που συγκεντρώνει χιλιάδες ανθρώπους γύρω από το μήνυμα της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού.

Πίσω, όμως, από αυτή τη διοργάνωση υπάρχει μια καθημερινή προσπάθεια που συνεχίζεται όλο τον χρόνο.

Η κυρία Τσαπέλα μάς εξήγησε ότι τα καθαρά έσοδα του Race συμβάλλουν στην υλοποίηση δωρεάν προγραμμάτων υποστήριξης για γυναίκες με καρκίνο του μαστού σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η ατομική και ομαδική ψυχοκοινωνική υποστήριξη, η συμβουλευτική, η στήριξη γυναίκα προς γυναίκα, καθώς και πρακτικές υπηρεσίες που ανταποκρίνονται σε ανάγκες της καθημερινότητας.

Εξίσου σημαντικό είναι το έργο της ενημέρωσης, με ομιλίες, εκστρατείες ευαισθητοποίησης και δράσεις σε χώρους εργασίας, δήμους και άλλους φορείς.

Αλλά και η διεκδίκηση ποιοτικής φροντίδας και ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.

Η ίδια αναγνωρίζει ότι η ελληνική κοινωνία έχει αλλάξει. Οι συζητήσεις για τον καρκίνο του μαστού γίνονται πλέον πιο ανοιχτά, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Ωστόσο, σε μικρότερες και περισσότερο κλειστές κοινωνίες η σιωπή εξακολουθεί να υπάρχει. Ο φόβος της κοινωνικής αντιμετώπισης μπορεί να αποτρέψει ακόμη και τις ίδιες τις γυναίκες από το να μοιραστούν αυτό που τους συμβαίνει.

Γι' αυτό και η ενημέρωση δεν είναι μόνο ζήτημα γνώσης.

Είναι και ζήτημα του αν έχουμε δημιουργήσει μια κοινωνία στην οποία μια γυναίκα αισθάνεται ασφαλής να μιλήσει.

Η «μπουγάδα» που μεγαλώνει μαζί με την οικογένεια

«Αυτή η φωτογραφία έχει μια ιδιαίτερη αξία για μένα. Είναι η συμμετοχή όλης της οικογένειάς μου στο Race 2026. Η “μπουγάδα” ξεκίνησε πριν από 18 χρόνια, με τη δική μου μπλούζα και εκείνες των δύο παιδιών μου. Στη συνέχεια προστέθηκαν οι σύντροφοί τους, σήμερα πια σύζυγοί τους. Και χρόνο με τον χρόνο ήρθε ένα, δύο, τρία — και φέτος αισίως τέσσερα — μικρά παιδιά. Μεγαλώνουν εκείνα, μεγαλώνει η οικογένεια και μαζί μεγαλώνει και η χαρά μου.»

— Ανδριανή (Νάνα) Τσαπέλα

Να φροντίζουμε και όσα δεν φαίνονται

Η συζήτησή μας στράφηκε και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το γυναικείο σώμα.

Στις προσδοκίες για την εμφάνιση, στα πρότυπα ομορφιάς και στην επιπλέον δυσκολία που μπορεί να δημιουργούν όταν μια γυναίκα βιώνει σωματικές αλλαγές εξαιτίας της ασθένειας και των θεραπειών.

Η Νάνα αναγνώρισε πως οι κοινωνικές προσδοκίες υπάρχουν, αλλά τόνισε επίσης ότι η επίδρασή τους διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα, ανάλογα με τις προσωπικές της εμπειρίες και τη σχέση της με τον εαυτό της.

Η συζήτηση αυτή μας οδήγησε και σε κάτι ευρύτερο: πόσο συχνά μαθαίνουμε, ως κορίτσια, να προσέχουμε την εξωτερική μας εμφάνιση και πόσο χώρο δίνουμε, αντίστοιχα, στην ουσιαστική φροντίδα της υγείας μας;

Η Νάνα επέμεινε στη σημασία τού να γνωρίζουμε το σώμα μας, να υιοθετούμε υγιεινές συνήθειες και να έχουμε επικοινωνία με τους κατάλληλους επαγγελματίες υγείας, ώστε η προληπτική φροντίδα να ανταποκρίνεται στις προσωπικές μας ανάγκες και στο ιατρικό μας ιστορικό.

Ήταν ένα μήνυμα που ήθελε ιδιαίτερα να μεταφέρει στις νέες γυναίκες.

Όχι για να τις γεμίσει φόβο, αλλά για να τους υπενθυμίσει ότι η φροντίδα του εαυτού μας δεν περιορίζεται σε όσα βλέπουμε στον καθρέφτη.

Μια διαφορετική καθημερινότητα

Προς το τέλος της συζήτησής μας, η Νάνα μίλησε για τον τρόπο με τον οποίο άλλαξε η καθημερινότητά της μετά την εμπειρία της με τον καρκίνο.

Μας είπε ότι αποφάσισε να πάρει τη ζωή της από την αρχή. Να επικεντρωθεί περισσότερο σε όσα θεωρούσε πραγματικά ουσιαστικά. Να μην αναβάλλει διαρκώς πράγματα για κάποια επόμενη ημέρα.

Σήμερα, αναγνωρίζει ότι η ζωή της έχει γίνει καλύτερη ως προς όσα η ίδια επιλέγει να της δίνει σημασία.

Έχει συναντήσει, όπως μας είπε, και άλλες γυναίκες που περιγράφουν αντίστοιχες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους και την καθημερινότητά τους.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η ασθένεια αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για προσωπική αλλαγή. Ούτε ότι κάθε δύσκολη εμπειρία πρέπει να μας αφήνει κάτι θετικό.

Ίσως το σημαντικότερο σε όσα μοιράστηκε μαζί μας να ήταν ακριβώς το πόσο προσωπικά είναι όλα αυτά.

Δεν προσπάθησε να περιγράψει μια εμπειρία που ισχύει για όλες τις γυναίκες. Μας μίλησε για τη δική της.

Και κάπου εκεί, η συζήτηση επέστρεψε σε κάτι που είχε αναφέρει από την αρχή: στους ανθρώπους που στέκονται δίπλα μας.

«Είμαι εδώ για σένα»

Όταν τη ρωτήσαμε ποιο μήνυμα θα ήθελε να αφήσει στις γυναίκες που θα διάβαζαν αυτή τη συνέντευξη, η Νάνα δεν επέλεξε κάποια μεγάλη συμβουλή.

Επέστρεψε στη φράση που η ίδια θα ήθελε να είχε ακούσει.

«Είμαι εδώ για σένα».

Μας μίλησε για το «Άλμα Ζωής» σαν μια δεύτερη οικογένεια. Για ανθρώπους που μπορούν να καταλάβουν τους φόβους μιας γυναίκας, ακόμη κι όταν εκείνη δεν έχει τη διάθεση ή τις λέξεις να τους εξηγήσει. Για την αξία τού να υπάρχει κάποιος πρόθυμος να την ακούσει.

Αυτή η τελευταία σκέψη μάς έμεινε ιδιαίτερα.

Γιατί συζητήσαμε για την πρόληψη, την ενημέρωση, τις κοινωνικές αντιλήψεις, την ψυχολογική υποστήριξη και την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο του μαστού χωρίς φόβο ή προκαταλήψεις.

Αλλά, πάνω απ' όλα, ακούσαμε έναν άνθρωπο να μας περιγράφει τι σημαίνει να φοβάσαι για τη ζωή σου, να χρειάζεσαι βοήθεια και αργότερα να θέλεις να προσφέρεις την ίδια βοήθεια σε κάποιον άλλον.

Δεν μπορούμε πάντοτε να καταλάβουμε ακριβώς τι περνά ένας άνθρωπος. Δεν μπορούμε να του υποσχεθούμε ότι όλα θα εξελιχθούν όπως ελπίζει. Μπορούμε, όμως, να τον ακούσουμε χωρίς να μικραίνουμε όσα αισθάνεται.

Να μην του ζητάμε να είναι δυνατός για να νιώθουμε εμείς λιγότερο αμήχανα.

Να μην αντιμετωπίζουμε τον φόβο του σαν κάτι που πρέπει να διορθωθεί αμέσως.

Και ίσως, όταν δεν ξέρουμε τι άλλο να πούμε, να θυμόμαστε τις τέσσερις λέξεις που η Νάνα Τσαπέλα θα ήθελε να είχε ακούσει τότε.

«Είμαι εδώ για σένα».